Aberson Broedt, de product-noviteitstrijd voor het meest innovatieve idee voor een nieuw Aberson product. Het winnende product van Aberson Broedt 2023: de nestkast van Gerben, Tom en Jarno. We zijn inmiddels een jaar en de nodige ontwikkelingen verder. Hoe is het nu met de nestkast, wat maakt het bijzonder en komt het ook daadwerkelijk in ons assortiment?

Even terug naar vorig jaar

De nestkast van Gerben, Tom en Jarno werd de eerste winnaar van Aberson Broedt. Duurzaam, met oog voor de natuur en een innovatieve doorontwikkeling van een bestaand product waren de doorslaggevende factoren om de eerste Aberson Broedt bokaal aan de heren uit te reiken. Een product dat een mooi plekje in het assortiment van Aberson verdient.

Natuurinclusief bouwen als onderdeel van duurzaam bouwen

Een van de redenen waarom de nestkast zo perfect bij Aberson past is de mooie aanvulling op ons duurzaam bouwen assortiment. Onze duurzaam bouwen producten bestonden tot nu toe uit producten die op een duurzame of circulaire wijze produceert zijn. En op duurzame wijze toegepast en (her)gebruikt kunnen worden. Hierin ontbrak nog een product dat ook direct rekening houdt met en huisvesting biedt aan de fauna. De nestkast is echt een mooie aanvulling op onze bestaande duurzame producten. Met deze manier van natuurinclusief bouwen houden we nog meer rekening met de impact op de wereld om ons heen.

Daad bij het woord: nestkast in doorontwikkeling

Mooi product, mooie woorden, mooie plannen. En dan? Dan wordt het tijd om daad bij het woord te voegen en het product verder te onderzoeken. Het ‘nestkast-team’ heeft zich gestort op de doorontwikkeling.

Startkwalificatie van de nestkast:

• Nestkast moet in gevel geïntegreerd zijn en mee gaan in de rooilijn
• Nestkast moet intern bereikbaar zijn oftewel schoon te maken zijn
• Metselwerk verband, lintvoeg moet met standaard lagenmaat (ca. 61mm/62,5mm) mee kunnen lopen

Met deze uitgangspunten zijn in samenspraak met ons technische team verdere details uitgewerkt tot een marktklaar product. Op dit moment onderzoeken we nog de mogelijkheden voor verschillende deksel voor verschillende vogels, zodat het in de bouw een standaard inzetmaat heeft.

Van papieren werkelijkheid naar nestkast in de praktijk

En dan moet nog blijken of de markt hier ook oren naar heeft. Wel degelijk, bleek al snel. De eerste tender inclusief onze geïntegreerde nestkast is gewonnen door Heijmans en MX13 Architecten. En door vragen uit de markt is de eerste SPECIALS editie van de nestkast ook al geboren. Een ronde variant, passend in een jaren ’70 look and feel-gevel. Een mooie start van een nieuw product dat perfect past bij natuurinclusief bouwen als onderdeel van duurzaam bouwen.

Aberson Broedt 2024

Ook dit jaar organiseren we de product-noviteitstrijd voor het meest innovatieve idee voor een nieuw Aberson product. Met Aberson Broedt prikkelen we iedereen om met nieuwe ideeën te komen. Ideeën die we op kunnen nemen in ons assortiment. Zo blijft ons assortiment actueel en inspireren we elkaar. Vrijdag 6 december vindt de Aberson Broedt 2024 plaats.

Gedreven door de wens om traditioneel metselwerk op een circulaire manier te behouden, is cementarme mortel ontstaan.  Na ruim 100 proeven is het gelukt om gezamenlijk (Aberson en Remix) een mortel te ontwikkelen die het beste van beide mortelwerelden biedt: jaarrond toepasbaar én over tientallen jaren losmaakbaar om gevelstenen opnieuw toe te passen. Wel zo duurzaam.

“Een idee dat eigenlijk al jaren in m’n hoofd zat, maar er werd lange tijd toch met argusogen op gereageerd”, vertelt collega Gerben Poortinga, een van de geestelijk vaders van de cementarme mortel. “Iedereen erkent het belang van duurzaam en circulair bouwen. De markt biedt tal van circulaire geveloplossingen met het oog op duurzaam bouwen, zoals A-Brick of ClickBrick, maar je merkt dat de voorkeur toch veelal nog uitgaat naar het traditionele metselwerk bij het gevelbeeld. Hierdoor bleef de wens in m’n hoofd rondzingen om met een circulaire geveloplossing te komen voor onze gevelstenen.”

“Een idee dat eigenlijk al jaren in m’n hoofd zat, maar er werd lange tijd toch met argusogen op gereageerd”, vertelt collega Gerben Poortinga, een van de geestelijk vaders van de cementarme mortel. “Iedereen erkent het belang van duurzaam en circulair bouwen. De markt biedt tal van circulaire geveloplossingen met het oog op duurzaam bouwen, zoals A-Brick of ClickBrick, maar je merkt dat de voorkeur toch veelal nog uitgaat naar het traditionele metselwerk bij het gevelbeeld. Hierdoor bleef de wens in m’n hoofd rondzingen om met een circulaire geveloplossing te komen voor onze gevelstenen.”

Samen sta je sterk

Tijdens een gesprek met Ruben Klinkenberg, Sara van Popta en Aske Riezebos van architectenbureau 19 Het Atelier over de nieuwbouw van brede school Hanzewijk in Kampen is het balletje gaan rollen. Vanuit de gemeente lag er een hoge circulariteitsambitie op het project. In gesprek hierover met onze technisch adviseur Rolf kwam de bastaardmortel opnieuw ter sprake. “Ik heb de stoute schoenen aangetrokken en Klaas van der Velde, laborant en bedrijfsleider bij Remix, benaderd voor de ontwikkeling van een cementarme mortel dat past binnen de principes van duurzaam bouwen.”

Cementarme mortel voor duurzaam bouwen met gevelstenen

“Dit is was echt trial en error. In het lab van Remix zijn we onder begeleiding van Klaas proeven gaan draaien waarbij we de samenstelling net zo lang zijn gaan tweaken tot we bij de optimale cementarme mortel uitkwamen. Ruim 100 proeven verder hadden we hem.” Deze cementarme mortel is een mortel die de voordelen van zowel de cementmortel als de kalkmortel biedt. Je kunt er, net als de klassieke cementmortel, jaarrond mee bouwen en bent dus niet afhankelijk van het seizoen zoals bij kalkmortel. En het is net als kalkmortel te scheiden van de bakstenen mocht het gebouw over tientallen jaren afgebroken worden, waardoor de gevelstenen herbruikbaar zijn. “Alle beetjes minder cement in de mortel is natuurlijk al winst, maar we gingen voor het optimale. Dat het geresulteerd heeft in een bijna volledig cementvrije mortel is goud!”, glundert Gerben.

Proefmuur 19 Het Atelier

Brede school de Hanzewijk in Kampen is het eerste project waarbij deze cementarme mortel wordt toegepast. Gerben: “Het vertrouwen dat 19 Het Atelier hiermee in het product uitspreekt zegt alles.” Brede school de Hanzewijk wordt namelijk het meest circulaire schoolgebouw van Nederland, waarmee gemeente Kampen hun ambitie op gebied van circulariteit en duurzaamheid waarmaakt. Voordat het project gerealiseerd is, duurt nog even. De verwachting is dat begin 2025 de kinderen de school kunnen betrekken. Om de toepassing van de cementarme mortel alvast te demonstreren heeft 19 Het Atelier een proefmuur laten maken in hun atelier.

Advies op maat voor duurzaam bouwen met cementarme mortel

De combinatie steen en mortel is als een huwelijk. Het moet de perfecte match zijn, wil het duurzaam behouden blijven. We leveren dus ook niet één klip-en-klaar product. De eigenschappen van de cementarme mortel komen nauw in combinatie met de eigenschappen van de gekozen steen. Hierover kunnen we vanuit Aberson en Remix op maat adviseren.

Dat ons A-Brick gevelsysteem volledig circulair en later opnieuw toe te passen is, dat vertellen we al een tijdje. We gaan nu nog een stap verder met de A-Brick terugkoopgarantie. Wij staan namelijk zó achter ons product, dat we ook graag zeker weten dat het over jaren weer goed terecht komt. Op deze manier houden we A-Brick volledig circulair.

Wat houdt onze terugkoopgarantie in?

Eigenlijk precies wat u verwacht. Wordt de gevel van een gebouw om wat voor reden dan ook over jaren afgebroken of vernieuwd, dan nemen wij het bij ons afgenomen A-Brick gevelsysteem van u retour. Zodat wij het weer één-op één kunnen toepassen in een nieuw, ander project. U blij, wij blij én de wereld blij.

Hoe gaat zo’n terugkoopgarantie in z’n werk?

Bij de aankoop van het gevelsysteem sluiten wij (Aberson en debiteur) een overeenkomst waarin we vastleggen wat we terugnemen, onder welke condities en tegen welke tarieven. Een terugkoopgarantie sluiten wij af per project.

Welke tarieven hanteren we voor onze terugkoopgarantie?

Voor de toepassing van A-Brick werken we met een gevelbouwer die als tussenpersoon fungeert. De tarieven zijn percentages van de productprijs, exclusief de arbeidskosten van de gevelbouwer. We hanteren de volgende percentages:

• Terugname binnen 10 jaar: 30%
• Terugname binnen 10-20 jaar: 20%
• Terugname binnen 20-30 jaar: 10%

Hoe werkt de retourprocedure in de praktijk?

We nemen alle steenstrippen en cassettes terug. Alle onbeschadigde materialen en onderdelen worden in dezelfde functie voor hergebruik aangeboden. Alle breuk en gezaagde strippen worden gebroken tot chamotte en opnieuw in strippen verwerkt.

De beschadigde en op maat gemaakte cassettes worden als metaal gerecycled. We betalen voor de onbeschadigde materialen de genoemde tarieven die we per project contractueel vastleggen.

Na inspectie door Aberson, demonteert een gevelbouwer de gevel. Wij zorgen voor pallets en dozen voor de steenstrips en cassettes. Na binnenkomst in ons magazijn controleren wij binnen 14 dagen de retour genomen producten of alles conform gemaakte afspraken is.

Wanneer alles klopt, ontvangt u een creditnota die we binnen 30 dagen van nota-datum voldoen.

What’s in a name? Nou precies wat je denkt: een (bak)steen, maar dan met keramiek uit de kringloop erin verwerkt. De Kringloopsteen. Het hergebruiken van afgedankte lokale keramische materialen en daardoor minder nieuwe grondstoffen voor de productie van een nieuw kwalitatief keramisch product. Dat noemen wij nou nog eens 1+1=3! En een mooie stap richting duurzamer bouwen. Hoe deze eigenlijk zo simpele oplossing tot stand is gekomen en welke voordelen de Kringloopsteen biedt, lees je in dit blog.

Wilma Voortman, directeur Stichting Kringloop Zwolle, en onze eigen directeur Gerard Bosman spraken elkaar tijdens een van de periodieke bijeenkomsten van de WaardeRing, waar beide bedrijven partner van zijn. Waar op papier deze werelden weinig met elkaar te maken hebben, bleek al snel dat beide bedrijven elkaar toch van dienst kunnen zijn. Niet in de vorm van een nieuwe gevel voor het kringloopbedrijf of de herinrichting van de kantoorruimtes met tweedehands meubels, maar in een nieuw soort baksteen.

Kilo’s en kilo’s aan oud keramisch materiaal

Gerard: “Al pratende kwam ik erachter dat er enorme hoeveelheden oud keramisch materiaal wordt afgevoerd naar de afvalverwerking. In het meest gunstige geval wordt dit materiaal gebruikt als puin onder asfaltwegen. Schoon, hoogwaardig materiaal dat onder de weg gestort wordt. Zonde toch! Keramiek, porselein en aardewerk dat bij de kringloop vandaan komt is zo schoon en van goede kwaliteit dat het uitermate geschikt is om te hergebruiken én het kan tegen hoge temperaturen. Daar werd het zaadje geplant. Waarom kijken we niet of het technisch mogelijk is om dit hoogwaardige materiaal te verwerken in onze traditionele baksteen? Dit heeft geresulteerd in de Kringloopsteen.”

Wilma: “Bij Stichting Kringloop Zwolle werken 700 mensen, elk met een eigen verhaal. We kunnen bijvoorbeeld veel anderstaligen helpen met de Nederlandse taal, door het sorteren van de kleding die binnen wordt gebracht. En medewerkers met een diagnose in het autistisch spectrum kunnen we perfect inzetten in het sorteren van onze toestroom van keramische materialen. En je wilt niet geloven hoeveel keramiek, porselein en aardewerk er wordt binnengebracht. Duizenden, zo niet miljoenen kilo’s! En dan heb ik het alleen nog maar over Stichting Kringloop Zwolle.

Gerard: “Aan toevoer dus geen gebrek. Maar om het keramische materiaal geschikt te maken voor de verwerking in bakstenen, moet het echt helemaal schoon zijn. Er mag geen metalen voetje of rubberen randje meer aanzitten. De selectie van de materialen komt dan ook behoorlijk nauw en moet echt met een kritische blik gebeuren. Processen waarin Stichting Kringloop Zwolle ons perfect kan voorzien.”

De Kringloopsteen: technisch en esthetisch goede baksteen

Gerard: “De vervolgstap: het technisch mogelijk maken. Met onze Wienerberger-collega’s van de steenfabriek Bemmel zijn we het zand in de klei gaan vervangen door het keramisch afval en gezocht naar de juiste korrelgrootte. Want hoe grover de korrel, hoe korter en goedkoper het breekproces en dus uiteindelijk ook de steen. Maar de kwaliteit van de steen staat natuurlijk altijd voorop. Daarnaast is esthetiek en de vraag vanuit de markt ook van belang. Het eindproduct moet er wel mooi uitzien om afzet te vinden. Het oog wil ook wat. Op dit moment hebben we twee varianten. Een met een fijnere korrel, waarbij het op het eerste oog minder goed zichtbaar is dat de steen bestaat uit oude keramische kopjes en schotels. Deze steen is daardoor bijna een 1-op-1 replica van de traditionele wasserstrich. De Kringloopsteen kunnen we ook leveren met de buitenlaag als het ware gepaneerd met de wat grovere korrel. Deze variant is daardoor wat herkenbaarder als gebroken keramiek. Beide varianten zijn getest, goedgekeurd en klaar voor de markt.”

Een baksteen waar iedereen beter van wordt

Wilma: “Is toch geweldig hoe zo’n chit chat voorafgaand aan een bijeenkomst kan leiden tot zoiets concreets. En in dit geval heeft iedereen er baat bij. Aberson heeft een mooi nieuw duurzamer product dat ze kunnen wegzetten in een markt dat staat te springen om duurzame oplossingen voor de grote bouwopgaves die er liggen. Onze medewerkers leveren een mooie bijdrage aan een duurzaam proces en het scheelt een behoorlijke kostenpost aan afvoerkosten.”

Gerard: “Architecten en aannemers kunnen gebouwen blijven ontwerpen en bouwen met een product dat er uitziet als de traditionele baksteen. Een steen waar in de markt toch nog steeds het meeste vraag naar is, de wasserstrich. Alleen nu bestaat de steen uit 20% gerecyclede materialen afkomstig uit de keukenkast om de hoek. Zo leveren we gezamenlijk toch weer een mooie bijdrage aan een duurzamere wereld.”

Geveldragers schades zijn een van de meest voorkomende schades in de bouw. Met een goed berekend geveladvies valt deze schade te beperken, zo niet te voorkomen. In dit blog lees je over de toegevoegde waarde van een geveladvies.

Waarom een geveladvies? Er zijn toch gewoon richtlijnen?

In de bouw werken we inderdaad met normen en richtlijnen voor de toepassing van metselbaksteen in gevels. Een bekende richtlijn is dat na iedere 3e bouwlaag, bij een maximale hoogte van 11 meter, het metselwerk opgevangen moet worden met geveldragers. Echter dateren deze richtlijnen uit begin jaren ’90. De tijd en daarmee de ontwikkelingen in de bouw hebben natuurlijk niet stil gestaan. De bestaande richtlijnen gaan uit van een ‘optelsom’ van de meest negatieve waarden van de toe te passen producten. Elementen zoals de kleur van de gevelsteen, het formaat, de mortel, de temperatuurverschillen op de verschillende bouwlagen, allemaal elementen die invloed hebben op de sterkte van de gevelconstructie.

Daadwerkelijke waarden maken reëler geveladvies

Door meer in te zoomen op de daadwerkelijke waarden en eigenschappen van het gevelmetselwerk, maar ook de hoofddraagstructuur kom je tot meer inzicht op wat de daadwerkelijke vervormingen zullen zijn. Door de waarden van de diverse materialen in te vullen in een speciaal hiervoor gemaakt rekenprogramma, krijg je beter inzicht in de gegeven situatie en zal direct duidelijk zijn of een gekoppelde geveldrager ook echt nodig is.

Oké, we kunnen dus een op maat gemaakt geveladvies krijgen. Maar wat schieten we ermee op?

In het gevelmetselwerk is de metselwerkondersteuning een kostenvretend onderdeel. Niet alleen het materiaal, maar zeker ook de montage zijn kostbaar. Door een geveladvies voor jouw beoogde gevelconstructie te maken, kun je exact uitrekenen op welke plekken je gevel ondersteund moet worden door middel van gekoppelde geveldragers. Als er minder geveldragers nodig zijn, dan kun je al snel €100-€150 per strekkende meter besparen. Bijkomend esthetisch voordeel is dat er geen horizontale voeg zichtbaar zal zijn.

De gevel kan er dus goedkoper en fraaier van worden. Zitten er nog andere voordelen aan het meenemen van een geveladvies?

Jazeker! De gevel wordt er technisch beter, sterker en duurzamer van. Er is door een op maat berekend geveladvies minder kans op schade aan het metselwerk. Doordat wij rekening houden met alle factoren, van gevelsteen en mortel tot dilateren en wapenen, krijg je een totaalbeeld in plaats van basisrichtlijnen per product. Deze individuele richtlijnen kunnen soms op gespannen voet staan met elkaar, doordat er in het product specifieke advies geen rekening gehouden wordt met de eigenschappen van de overige producten. Geveldragerschades zijn een van de meest voorkomende schades in de bouw. Door het te berekenen, wordt de gevel technisch beter, mooier en sterker.

Geveladvies neemt werkvoorbereider werk uit handen

Daarnaast nemen we door vooraf een geveladvies op te stellen de werkvoorbereider veel werk uit handen. Met het geveladvies als basis kan hij leveranciers benaderen voor een prijsopgave. Deze prijzen zijn dat eenvoudiger met elkaar te vergelijken, omdat er uitgegaan is van een vooraf gedefinieerd uitvoeringsplan.

Goedkoper, fraaier en makkelijker voor de aannemer. Dat klinkt goed! Hoe komt zo’n op maat berekend geveladvies tot stand?

In samenwerking met de TU Eindhoven is een rekenmodel ontwikkeld waarbij rekening gehouden wordt met alle producteigenschappen en omstandigheden die invloed hebben op het gedrag van zowel gevelmetselwerk als de hoofddraagconstructie. Hiermee berekenen we wat de maximale hoogte van een gevel mag zijn zonder toepassing van horizontale dilataties en gekoppelde geveldragers.

In welke fase van het project kan het geveladvies het best ingepast worden?

Hoe eerder we aan tafel komen om het geveladvies door te nemen, hoe beter. Ideaal is al in de acquisitiefase bij het voorlopig ontwerp, omdat we dan nog kunnen meedenken en -rekenen over mogelijke andere draagconstructie oplossingen. Hiermee kun je veel ellende voor zijn. De architect weet beter hoe het metselwerk opgebouwd kan worden. Waardoor de aannemer met de juiste gegevens kan rekenen in de aanbesteding, zodat er ‘appels met appels’ vergeleken kunnen worden. Maar ook in een later stadium van het voorlopig ontwerp fase is een goed opgesteld geveladvies nog van grote toegevoegde waarde zijn. Zolang het definitieve ontwerp er nog niet ligt, kun je nog steeds bijschaven en -sturen. In de meeste gevallen leidt dit tot een beter, mooier, beter, duurzamer én goedkoper gevelmetselwerk.

Golvende bloembakken, ronde hoeken en de ene kleurrijke gevel na de andere… Loop je door de nieuwste straten van Leidsche Rijn, dan kom je ogen te kort. Twee architectenbureaus, met elk een heel eigen signatuur, creëerden hier samen Sinfonia: twee unieke woonblokken waar geen gevel hetzelfde is. Een samenspel van beweging, plastiek en stedelijkheid. Maar ook tussen architecten. Dat is waar Sinfonia over gaat.

Sinfonia is nét af. De laatste stoeptegels worden nog gelegd en de eerste planten kleuren al voorzichtig in de bloembakken. De twee nieuwe woonblokken, tussen het nieuwe stadscentrum van Leidsche Rijn en het Amsterdam-Rijnkanaal, zijn pas bewoond. Marlies Rohmer Architecture & Urbanism en Dok architecten werkten er 5 jaar intensief samen aan. Van de allereerste schets, tot de puntjes op de i. Marlies Rohmer: ‘Want als er al zóveel niveau is, dan perfectioneer je dat. Tot in de kleinste details.’

In gesprek met Marlies Rohmer en Marta Meijer. Over hun intensieve samenwerking, unieke gevels en de toon die de muziek maakte.

Wat was jullie opdracht voor Sinfonia?

Marta: “Stedelijkheid. Dat was het uitgangspunt van het bureau van Jo Coenen. Zij deden de supervisie van het hele gebied. Omdat Leidsche Rijn werd geïnspireerd op de ideale Europese stad, vind je daar overal elementen van terug. Dus deden wij dat ook voor Sinfonia. De opgave had ook best wat tegenstellingen in zich. Enerzijds moesten het hoge gebouwen worden, met superhoge plinten. Maar het werden ook eengezinswoningen. Dus legden we een puzzel van het juiste aantal woningen waarin we óók die stedelijkheid bereikten.”

Marlies: “Het zijn inderdaad joekels van woningen. Eengezinswoningen van meer dan 200 m2, over 4 lagen. De opgave was heel divers: heel veel plastiek, details, verschillende hoogtes. Het was niet de bedoeling dat het massieve panden zouden worden, zoals die uit de 19e eeuw. De gevels moesten juist veel beweging krijgen. Ik moest zelf trouwens erg aan de Henri Polaklaan in Amsterdam denken. Daar zie je ook veel combinatie van plastiek en voortuinen. Toen stonden we wel voor een uitdaging. Want hoe zorg je ervoor dat het niet teveel wordt? Marta en ik zijn toen gaan zitten en hebben gedacht: ‘Wat vinden we belangrijk?’.”

Marta: “Er werd inderdaad veel gevraagd, dus we hebben ook veel gegeven. Ik weet nog dat, toen we net begonnen met schetsen, we heel goed keken: waar de erkertjes, waar de balkons? En dat we zochten naar een fijne balans, zonder die rijkheid kwijt te raken. Het was een intensief maar leuk proces.”

Marlies: “We wilden niet ‘allemaal pandjes’ maken, zoals je dat nu in de nieuwbouwwijken veel ziet. Maar ook eenlingen, tweelingen, drielingen. Marta kan goed schetsen, dus maakte zij hele leuke schetsjes van onze gesprekken om die ideeën te verbeelden. Van Wanrooij (de opdrachtgever, red.) was volgens mij enorm verrast door onze schetsen, en wat we tekenden is ook allemaal echt gebouwd. Dat is echt bijzonder. Het ambitieniveau lag enorm hoog.”

Marta: “Door die tweelingen en drielingen, kregen we series met stedelijke gevelblokken. Zo ontstonden er ook hele sterke hoekpanden. Die houden de woningen bij elkaar als een soort ‘boekensteunen’.”

Je noemde al eerder dat er veel plastiek in de gevels zit. Wat bedoel je daarmee?

Marlies: “Dat de gevels absoluut niet vlak moesten worden. Dus zijn er veel richeltjes en sprongen, zoals je dat ook in de grachtengordel ziet. En natuurlijk de plantenbakken, die zijn heel sculpturaal. Of de neggen van 3 koppen. Gewoon… hupsakee! Van wel 30 cm toch, Marta?”

Marta: “Ja, supergaaf. Nu hebben we een boog met zo’n hele diepe negge, met daarboven een raam juist helemaal vóór in die gevel. Dan krijg je enorm veel beweging. Dat is echt bijzonder om te maken.”

Marlies: “En het leuke van de plantenbakken vind ik dat, doordat ze er zo uitbulken, er een beschutting ontstaat boven de voordeur. Zo is er meteen een plek waar je op straat kunt zitten, waar je op een terloopse manier een krant leest of contact met iemand legt.”

En de sprongen in de gevels?

Marta: “In grote steden zie je vaak, aan de gracht of in een klein straatje, een pandje dat ineens een stukje naar achteren springt. Met een pleintje of tuintje. Dat geeft een grappige dynamiek en dat wilden we hier ook. Dus maakten we een geel pandje: ‘het kerkje’. De gevel kreeg een eigen architectuur en we legden het een stukje terug. Daarnaast zijn er ook nog sprongen in de bovenste verdiepingen, waardoor je doorkijkjes krijgt. En een hele interessante, dynamische dakrand. Dus zo…hoogtes, sprongen, erkers… al die elementen zorgen voor enorm veel beweging. Dat is de plastiek die Marlies bedoelt.”

Hoe zorgden jullie voor eenheid in het hele plan?

Marlies: “Voor het volledige plan waren we met heel veel architecten. Wel 15 dacht ik?”

Marta: “Er werden 7 woonblokken tegelijk ontwikkeld, waarvan wij deze twee. Samen met alle andere architecten hadden we sessies waarin we alles naast elkaar legden: ‘Dit zijn alle gevels. Wie zit waar? Hoe hoog? En wie heeft waar welke bakstenen? Zo konden we steeds verder verfijnen. Het was alsof we een nieuwe stad bouwden met een grote groep architecten, heel leuk.”

Hoe verhouden jullie woningen zich tot elkaar?

Marta: “Je ziet duidelijk dat deze blokken door onze bureaus zijn ontworpen. Dat ze bij elkaar horen. Wij tekenden van Sinfonia 2 de plattegronden, in overleg met Marlies. En Marlies tekende weer die van Sinfonia 1. Onderling wisselden we de panden uit, waarvoor we gevels ontwierpen. Zo ontstond er al snel een uitwisseling én eenheid tussen twee blokken.”

Is dat ook de oorsprong van de naam? Sinfonia?

Marlies: “De naam lag er al. Na verloop van tijd vond ik hem best goed.”

Marta: “Ja, ik vond hem ook leuk! Twee blokken bij elkaar én twee architectenbureaus bij elkaar. Ik denk ook dat we er samen een hele vrolijke harmonie van hebben gemaakt. En het bekt ook gewoon lekker hè, Sinfonia.”

Hoe zie ik welke gevel van Marlies Rohmer is en welke van Dok architecten?

Marlies: “Ik denk zelf dat mijn panden met de kleuren meer op de achtergrond blijven. Daarmee wilde ik de wildgekleurde gevels van Dok een podium geven. Zelf heb ik maar 2 stenen gebruikt en daar heb ik alles mee gedaan. Zo probeerde ik om hele rustige, genuanceerde en gedetailleerde panden te maken. Terwijl in mijn beleving, maar misschien ziet Marta dat anders, Dok juist met knalkleuren werkte. Als ik dat ook had gedaan, was het gewoon teveel geworden.”

Marta: “In de prefab elementen zoals Marlies die toepast, zit een ontzettende rijkdom aan details. Wij werkten in onze gevels weer meer met verschillende ritmes en verhoudingen, en met kleur! Dat zorgt voor een mooi contrast met de witte betonbanden. En we gebruikten veel ronde vormen, zoals de golvende balkons. Zo hebben we onze eigen, herkenbare karakters gecreëerd.’

Marlies: “En waar ik overal grijze voegen gebruikte, voegde Dok steeds in de kleur van de steen. Dat maakt de kleur van een de gevel enorm uitgesproken.”

Marta: “Ja, de voeg is toch al snel 25% van een gevel. Door een rode steen een rode voeg te geven, komt de baksteen ook echt zoveel beter uit! Dat doen we sowieso wel vaker bij Dok. En hier was dat helemáál een feest.”

Waarom kozen jullie juist deze stenen?

Marta: “Dat deden we samen. Aberson had zo’n grote verrijdbare houten bak. Daar zetten we alle materialen in en die bekeken we buiten, in de zon. Aberson bracht ook steenborden mee naar Leidsche Rijn. Daarop zijn de stenen al in verband gemetseld, met de juiste voeg. Zo kon je het al goed naast elkaar zien.
Bij de steenkeuze was voor ons vooral de kleurintensiteit belangrijk. Ook wisselden we gladde stenen af met een ruwere handvorm. Zo kregen we mooie verschillen in karakter. Onze keuze en die van Marlies legden we naast elkaar, zodat we konden zien wat voor rijk palet er ontstond.”

Marlies: “Ik was eerst bezig met een Wasserstrich van Petersen. Daar ben ik helemaal weg van, maar dat was hier echt too much geweest. Op een gegeven moment vroeg ik Aberson: ‘Maar wat zijn nu eigenlijk Van Wanrooijs favoriete stenen?’ Jullie lieten toen een aantal handvormstenen zien, waar ik er twee van uitkoos. Kijk, als je prefabt, is het niet eens belangrijk dat je steen heel bijzonder is. Maar prefab je zo’n steen in allerlei patronen, dan begint hij ineens te stralen. Ik vond het ontzettend leuk om te laten zien wat je met een vrij eenvoudige steen allemaal kunt doen.”

Voor Sinfonia werkten jullie allebei veel met prefab. Kun je daar iets over vertellen?

Marlies: “Die rozetten, daar ben ik echt verliefd op. Sommige metselaars kunnen ze nog wel metselen. Maar is de voeg groter dan 22 mm, dan gaat een steen drijven. Ik wil de stenen juist laten spreken, dus wil ik gewoon een voeg van 30 mm. Dat kan als je prefabt. Net als hele dikke, grote voegen, die ook soms 50 mm terugliggen. Daardoor krijgt het een heel ambachtelijk voorkomen. Los van de stenen, de ornamenten en patronen, kun je met prefab dus makkelijk iets met de voeg doen. Dat vind ik er heel leuk aan.”

Marta: “Marlies haar gevels… dat waren echt dé prefab projecten voor Sinfonia. Voor ons was het prefab een ander type opgave. Meer functioneel, om er ervoor te zorgen dat bepaalde delen er strak in kwamen, zoals de grote gemetselde bogen met diepe neggen.”

Marlies: “Dat niet alles prefab was, was wel een uitdaging. We moesten er op een hybride manier mee omgaan. Dat was wel leuk. Ik ben niet zo calvinistisch ingesteld dat het allemaal op 1 manier moet. Daar heb ik gelukkig geen last van. Form follows function.”

Marta: “Die overgang tussen prefab en metselwerk is echt supergoed gegaan. Je zou het niet zeggen maar in onze panden is er best veel geprefabt. Al die metselwerkbogen en die diepe neggen bijvoorbeeld. Die prefabten ze allemaal, metselden ze het in het werk en voegden ze na. Nu lijkt het gewoon alsof het in één keer werd gemaakt. Dat is heel goed gelukt.
Het hoge appartementengebouw met de ronde hoeken is wél in het werk gemetseld. Dat is trouwens een grappig verhaal. We kwamen op de bouw toen ze net de vorm aan het uitleggen waren. Konden we meteen even meepuzzelen. Uiteindelijk heeft één metselaar alle rondingen gemetseld. Niemand anders mocht eraan komen. En het is écht heel strak geworden. Volgens mij was dat wel een leuke uitdaging. Dat doen we bij Dok trouwens wel vaker, die ‘ingewikkelde’ metselwerkpatronen. Stiekem vinden metselaars dat vaak ook het leukst om te maken. Komt het plezier mooi van twee kanten!”

Hoe was het prefabben met Aberson?

Marlies: “Ik prefab mijn hele leven al, maar meestal werk ik rechtstreeks met mijn eigen partijen. Dus dat was even wennen. Eerst dacht ik: ‘Zijn jullie helemaal besodemieterd, gaan jullie de prefab regelen?’ Maar het bleek ook verrassend, omdat Aberson bedacht dat we ook andere dingen konden prefabben. Dat had ik dan zelf weer niet gedurfd. Aberson deed dat dus nog een stapje extremer. Dat is het met samenwerken natuurlijk: je weet nooit wat je niet weet. Dat je denkt: zo kan het ook. Net als die samenwerking met Dok.”

Waar zijn jullie trots op?

Marlies: “We hebben dingen echt tot in perfectie voor elkaar gekregen. Neem bijvoorbeeld de overgangen tussen de panden. Daar zijn we heel lang mee bezig geweest. Als het ene pand hoger is dan het andere, dan krijg je bovendaks wel eens een vervelend ‘oortje’. Alsof het metselwerk eromheen gaat. Door de gevels een heel klein beetje over elkaar te laten lopen, hebben Marta en ik het zó uitgepuzzeld dat we de panden zelfs bovendaks in ere hielden. Dat soort dingen, perfectie.”

Marta: “Het is inderdaad een goede schakeling van panden geworden. Het is allemaal heel helder. De samenwerking ging tot in detail.”

Kun je daar iets over vertellen? Over jullie samenwerking?

Marlies: “Ik ben gewend om met oogkleppen op iets alleen te tekenen en het daarna ook zo te maken. Maar het hoogtepunt voor mij was om Sinfonia sámen te maken. Met Dok. Dat je een kruisbestuiving krijgt, waardoor je eigen werk óók weer beter wordt. Voor mij heeft dat de ogen geopend dat je gewoon samen iets kunt maken.”

Marta: “Voor mij geldt dat ook. Ik begon in 2017 bij Dok. Dat jaar startten we ook met Sinfonia en het is nu nét af. In dat hele proces heb ik ook veel van Marlies geleerd. Het ging altijd heel vanzelfsprekend, dat was fijn.”

Welk specifiek moment blijft je bij?

Marta: “Dat is toch wel het moment dat de gevels uit de steigers kwamen. Dat het metselwerk tevoorschijn kwam. En die details. Dat je denkt: ‘Wow! Dat wat we getekend hebben, staat er gewoon écht!’ Die rijkdom die je ineens tevoorschijn ziet komen. Dat vond ik heel bijzonder.”

Marlies: “Het is ook wel een spannend moment. Dat je denkt: ‘Voor hetzelfde geld wordt het heel lelijk, of too much.’ Tenminste dat heb ik dan. Maar dat vind ik hier dus totaal niet.”

Marta: “Nee, we zijn er enorm blij mee.”

Sinfonia in beeld

Bekijk ook: making of prefab | Sinfonia (video)

Bijzondere bogen, hellende hoeken of unieke details. Vaak zijn het juist díe finesses die een bouwwerk zo uniek maken. Dus ja, dat moet mooi en strak. Maar kán het ook? Technisch? In gewicht? Soms niet. Dan is prefab dé oplossing. Rick Odink, onze prefabspecialist, neemt je mee in drie mooie projecten. Projecten waarin prefab metselwerk een grote (maar onzichtbare!) rol speelde.

Weespersluis in Weesp

Rick: “In dit project gaat het om de lateien boven de ramen. De architect wilde graag ver terugliggende stenen, een diepe negge. Dat, met een rollaag van strooistenen in rood, geel en zwart. Dat kan wel op de traditionele metselmanier, maar die diepe negge maakt dat erg moeilijk. En in de fabriek krijg je dat perfect voor elkaar. De lateien werden daar volgens tekening gemaakt. Er waren veel controlemomenten om zeker te weten dat alles lekker liep. En vervolgens op de bouw alles perfect paste. En die rollaag is erg strak geworden, al zeg ik het zelf!”

Martinus in Arnhem

Waarom juist hier prefab? Rick: “Kijk maar eens hoe complex de metselverbanden zijn: liggend, staand, terugliggend én uitstekend. De smalle penanten (kolommen) hebben een staande laag, die ook nog eens verdiept ligt tussen het liggende metselwerk. Ik vind dat dus prachtig! En ook hier weer die diepe negge. Voordeel was dat we al vroeg aan tafel zaten met de architect en aannemer. Dan kun je al heel vroeg meedenken over goede oplossingen. In dit geval was prefab by far het meest efficiënt. Trouwens, we hadden ook nog te maken met een hele kleine bouwplaats. Hartje Arnhem! Dus weinig ruimte voor opslag. Dat vroeg wel om een hele strakke planning van de mega-panelen.”

Maankwartier in Heerlen

“Een kunstenaar ontwierp dit project, hij werkte graag met bogen. De uitdaging zat hem in twee dingen: bogen zijn moeilijk in het werk te metselen door de benodigde ondersteuning. Daarnaast heeft het hele project ook een radius in het grondvlak (anders gezegd: het project loopt rond). Een mooie uitdaging die we goed konden oplossen met prefab-elementen. We hebben extra goed gelet op de vertanding in het element. Waarom? Om het element naadloos aan te laten sluiten in de gevel. Zo strak, dat als je voor de gevel staat, je het niet meer zou kunnen aanwijzen. Prefab is fantastisch in alles wat het kan, maar prachtig onzichtbaar in het resultaat. Dat is echt de kracht van prefab.”

‘Prefab is als een leeg schetsboek. Je kunt er al je ideeën op loslaten’