In de wijk Hanzewijk in Kampen staat een kindcentrum dat laat zien hoe ver circulair bouwen inmiddels kan gaan. Kindcentrum Hanzewijk is opgezet als een integraal circulair project, waarin biobased materialen, losmaakbaarheid en CO₂-reductie leidend zijn geweest in ontwerp én uitvoering. Wat begon als een duurzame ambitie, groeide uit tot een gebouw dat inmiddels wordt gezien als een voorbeeldproject. “Dit is geen project waar je één duurzame maatregel toepast,” vertelt Mark Zijnge, projectleider bij Hesco Bouw. “Hier is echt op álle onderdelen doorgepakt.”
De gemeente Kampen trad op als opdrachtgever en legde bij aanvang duidelijke ambities neer op het gebied van circulariteit. Die ambities waren bewust niet volledig dichtgetimmerd. Er was ruimte om samen te onderzoeken wat mogelijk was. Juist die ruimte zorgde ervoor dat het project zich gedurende het proces steeds verder ontwikkelde. “De ambitie werd steeds groter,” vertelt Ruben Klinkenberg, architect bij 19 Het Atelier. “Gaandeweg is dit project echt als voorbeeld gaan dienen, ook binnen de gemeente zelf.” Het ontwerp- en bouwteam kregen de vrijheid om nieuwe toepassingen te testen en door te ontwikkelen, zonder het einddoel uit het oog te verliezen.
Project
Kindcentrum Hanzewijk Kampen
Architect
19 Het Atelier
Uitvoering
Hesco Bouw
Opdrachtgever
Gemeente Kampen
Product
Gevelstenen
Cementarme Mortel
Pirrouet stenen
Fotografie
Walter Frisart FOTOwerk
Het ontwerp van 19 Het Atelier sluit aan bij de jaren ’50-architectuur van de wijk. De architectuur wordt dan ook in belangrijke mate bepaald door deze context: de kleurstelling, materialisatie en elementen zoals spekbanden en dakranden zijn hiervan een afgeleide. Rode baksteen, spekbanden, penanten en royale dakoverstekken vormen de basis van het gebouw. Tegelijkertijd is het ontwerp sterk gericht op de schaal en beleving van het kind. “We hebben het gebouw verfijnd om de schaal terug te brengen naar die van het kind,” legt Ruben uit. “Dat zit niet in één detail, maar in het totaalbeeld.” De afwisselende ritmiek van de penanten en verspringende spekbanden speelt hierin een belangrijke rol, evenals de toepassing van verschillende metselwerkverbanden, zoals Vlaams verband en blokverband. Nog verfijnder is de subtiele combinatie van handvormstenen en wasserstrichstenen. De architectuur is bewust rustig gehouden, zodat materialen en details hun werk kunnen doen.
In het kindcentrum is breed ingezet op biobased materialen, waaronder hout in het interieur, biobased isolatie en duurzame dak- en vloersystemen. Circulariteit is daarbij niet alleen technisch benaderd, maar ook zichtbaar en beleefbaar gemaakt.
Een opvallend element is de boom in het interieur, afkomstig uit Kampen en hergebruikt na kap door de gemeente. “Als je het dan toch over circulariteit hebt, is dit natuurlijk een prachtig symbool,” vertelt Ruben. “Een echte boom, met een tweede leven in het gebouw.”
Een belangrijk aandachtspunt binnen het project was het gevelmetselwerk. Traditionele mortel, met een hoog cementgehalte, past niet binnen een circulaire ambitie. Daarom werd samen met Aberson en Remix gezocht naar een alternatief. “Standaard mortel was hier eigenlijk geen optie,” vertelt Mark. “Dat past simpelweg niet bij losmaakbaar en circulair bouwen.” Er werd een cementarme mortel ontwikkeld, gebaseerd op oudere principes zoals kalkmortel, maar aangepast aan hedendaagse eisen. Dat proces vergde veel testen en afstemming.” Elke steen reageert anders, dus uiteindelijk zijn er voel-proeven uitgevoerd voordat de juiste samenstelling gevonden was’’ vertelt Aske Riezebos, projectleider bij 19 Het Atelier.
'Standaard mortel was hier eigenlijk geen optie."
Naast het metselwerk met cementarme mortel is bij Kindcentrum Hanzewijk een CO₂-negatieve gevelsteen toegepast. Deze Pirrouet steen, vervaardigd uit een restproduct van de staalindustrie, slaat meer CO₂ op dan hij uitstoot tijdens productie. Voor dit project werd de steen voor het eerst in Nederland toegepast én voor het eerst demontabel uitgevoerd. “We hebben de markt hier echt uitgedaagd,” vertelt Aske. “Mooi product, maar kan het ook losmaakbaar? Dat was voor ons een belangrijke vraag.” De stenen zijn mechanisch bevestigd, waardoor ze in de toekomst eenvoudig losgenomen en hergebruikt kunnen worden. Daarmee draagt de gevel niet alleen bij aan een lage milieubelasting nu, maar ook aan flexibiliteit op de lange termijn.
Het project vroeg om intensieve samenwerking tussen architect, aannemer en leveranciers. Nieuwe materialen en technieken betekenen ook nieuwe werkwijzen op de bouwplaats. “De metselaars moesten echt even wennen,” vertelt Mark. “Deze mortel werkt anders en hecht langzamer. Dat vraagt vakmanschap.” Ook verschillen in steentoleranties werden op de bouwplaats opgelost, onder meer door variatie in voegbreedtes. “Als je het niet weet, zie je het niet,” zegt Ruben. “En dat is een groot compliment voor de uitvoering.”
Kindcentrum Hanzewijk laat zien dat circulair bouwen meer is dan het toepassen van duurzame producten. Het vraagt om samenwerking, vertrouwen en de bereidheid om samen te zoeken naar nieuwe oplossingen. Door ontwerp, materiaalkeuze en uitvoering continu op elkaar af te stemmen, is een gebouw ontstaan dat klaar is voor de toekomst. “Dit soort projecten maak je niet vaak mee,” vertelt Mark. “Het laat zien waar de bouw naartoe gaat.”
bekijk ook:
Met een goed berekend geveladvies valt gevelschade te beperken, zo niet te voorkomen.
Het winnende product van Aberson Broedt 2023: de nestkast. Hoe is het daar nu mee?
Een steen gemaakt met 20% gerecycled keramisch materiaal afkomstig van de lokale kringloop.
